علت خوردن یونولیت توسط مرغ
علت خوردن یونولیت توسط مرغ
علت خوردن یونولیت توسط مرغ یکی از پرسشهای رایج در میان پرورشدهندگان است و گاهی نگرانیهایی دربارهٔ سلامت پرندگان ایجاد میکند. زنجیره طیوران صنعت سید که بیش از بیست سال سابقه در تولید و فروش طیور دارد، بهصورت سراسری و با استفاده از ماشینهای ویژه حمل طیور، مرغ تخمگذار گلپایگانی، خروس و اردک پکنی را در سراسر ایران عرضه میکند. در این مقاله، دلایل علمی این رفتار، شرایط مناسب پرورش و راهکارهای پیشگیری ارائه میشود.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه
رفتار «پیکا» یا خوردن مواد غیرخوراکی مانند یونولیت در مرغها معمولاً نتیجهٔ کمبود مواد معدنی (بهویژه فسفر)، کنجکاوی، خستگی یا استرس محیطی است. بر اساس گزارشهای علمی، پرندگان ممکن است مواد نامناسب مانند پر، نخ یا بستر را بخورند و کمبود فسفر، آلودگی انگلی یا تغییر بستر میتواند این رفتار را تشدید کند. تأمین جیرهٔ متعادل، کاهش استرس، استفاده از بستر مناسب و جلوگیری از دسترسی مرغها به یونولیت بهترین روشهای پیشگیری هستند.
دلایل رفتار پیکا در مرغ
۱) کمبود مواد معدنی و فسفر
رفتار پیکا اغلب زمانی مشاهده میشود که پرنده دچار کمبود مواد معدنی است. مقالهٔ «معایب پرندگان خانگی» در Engormix اشاره میکند که کمبود فسفر، وجود انگلهای داخلی و تغییر بستر از عوامل مهم بروز این رفتار هستند. کمبود فسفر میتواند باعث تمایل مرغ به خوردن مواد غیرخوراکی مانند یونولیت یا سیمان شود. مصرف جیرهٔ حاوی کلسیم و فسفر متعادل، استفاده از مکملهای معدنی و تأمین نمک کافی در جیره به جلوگیری از این مشکل کمک میکند.
۲) کنجکاوی و رفتارشناسی طیور
مرغها پرندگان کنجکاوی هستند و تمایل دارند اشیای جدید را با منقار خود بررسی کنند. یونولیت بافتی نرم و سبک دارد و صدای جالبی هنگام نوک زدن ایجاد میکند؛ بنابراین پرنده ممکن است صرفاً از روی کنجکاوی آن را بخورد. رفتار پیکا بهخصوص در مرغهایی که فضای کافی برای جستوجو و فعالیت ندارند بیشتر دیده میشود. تأمین اسباببازی، بستر عمیق، شاخهٔ تازه و نور طبیعی میتواند نیازهای رفتاری پرنده را برطرف کند.
۳) استرس محیطی و شرایط نامناسب
شرایط نامناسب دما، رطوبت و تراکم میتواند باعث استرس و بروز رفتارهای غیرطبیعی در مرغها شود. بهگزارش FAO، تراکم مناسب برای مرغهای تخمگذار سه تا چهار پرنده در هر متر مربع است و در تراکم بیشتر، رفتارهای استرسی و کانیبالیسم افزایش مییابد. همچنین دمای ایدهآل برای عملکرد بهینه مرغهای تخمگذار ۱۹ تا ۲۲ درجهٔ سانتیگراد است. دماهای بالاتر از منطقهٔ آرامش حرارتی، خوراک و عملکرد را کاهش میدهد و میتواند موجب بروز رفتارهای نامناسب مثل نوک زدن به اشیای غیرخوراکی شود.
۴) مواد خارجی و خطرات بهداشتی
یونولیت (پلیاستایرن منبسط) مادهای قابل هضم نیست و میتواند باعث انسداد چینهدان یا دستگاه گوارش شود. مطالعات جدید نشان میدهد که میکروپلاستیکهای پلیاستایرن میتوانند در پرندگان باعث نکروز روده و پیروپتوز شوند و به کبد آسیب برسانند. اگر مرغ مقدار زیادی یونولیت مصرف کند، خطر انسداد و کاهش جذب مواد مغذی وجود دارد. بههمین دلیل، جلوگیری از دسترسی پرندگان به بستهبندیها و عایقهای یونولیتی ضروری است.
دادهٔ علمی و مثال واقعی
۱) شرایط محیطی استاندارد
تحقیقات دانشگاهی نشان میدهد که دمای ۱۹–۲۲ درجهٔ سانتیگراد منطقهٔ آرامش حرارتی مرغ تخمگذار است و خارج از این محدوده، پرنده دچار استرس میشود. شاخص دما–رطوبت (THI) برای ارزیابی استرس حرارتی استفاده میشود و مقادیر کمتر از ۷۰ وضعیت راحت، ۷۰–۷۵ هشدار، ۷۶–۸۱ خطر و بالاتر از ۸۱ وضعیت بحرانی را نشان میدهند. در مرغداریهای صنعتی توصیه میشود عرض سالن کمتر از ۸ متر باشد تا جریان هوای طبیعی حفظ شود.
همچنین رطوبت نسبی بالای ۷۵٪ موجب افزایش رطوبت بستر، سفت شدن بستر و تولید آمونیاک میشود که در نتیجه کیفیت هوا و عملکرد پرنده را کاهش میدهد. وجود آمونیاک بالا باعث افت مصرف خوراک، کاهش وزنگیری و کاهش تولید تخممرغ میشود.
۲) تغذیه و مصرف خوراک
طبق راهنمای مدیریت مرغ تخمگذار دانشگاه آلاباما، هر مرغ تخمگذار بهطور متوسط روزانه حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم خوراک مصرف میکند و آب مصرفی تقریباً دو برابر وزن خوراک است. تأمین خوراک متوازن حاوی پروتئین (حدود ۱۸٪)، انرژی کافی، کلسیم و فسفر نقش مهمی در جلوگیری از رفتار پیکا دارد.
جیرههای استاندارد شامل غلات (ذرت و گندم)، کنجاله سویا، مکملهای معدنی و ویتامینی برای نژاد گلپایگانی بسیار مناسب هستند و از بروز رفتار خوردن مواد غیرخوراکی جلوگیری میکنند.
۳) بستر، تهویه و نور
بر اساس گزارش FAO، بستر مناسب باید رطوبت را بهخوبی جذب کند و تهویه کافی در سالن وجود داشته باشد. عرض سالن نباید بیش از ۸ متر باشد تا جریان هوای طبیعی تسهیل شود. همچنین دماهای بالاتر از ۴۰ درجه و رطوبت بالا باعث کاهش مصرف خوراک، افت تخمگذاری، افزایش مصرف آب و کاهش رشد میشود.
فراهمسازی نور طبیعی یا نور مصنوعی با شدت حداقل ۵ لوکس برای تداوم چرخهٔ تخمگذاری ضروری است.
۴) مثال واقعی از مزرعه
در یکی از واحدهای پرورش نژاد گلپایگانی در استان مرکزی، پرورشدهندگان مشاهده کردند که تعدادی از مرغها به عایق یونولیتی دیوار نوک میزنند. بررسیها نشان داد تراکم سالن بالا بوده و جیرهٔ خوراکی از نظر فسفر و کلسیم کافی نبود.
با کاهش تراکم به ۳ پرنده در هر متر مربع، استفاده از بستر مناسب و افزودن مکمل فسفر و نمک، رفتار خوردن یونولیت طی دو هفته کاملاً متوقف شد. این تجربه نشان میدهد مدیریت صحیح محیط و تغذیه میتواند رفتار پیکا را کنترل کند.
جدول تخصصی شرایط پرورش
| پارامتر | محدوده یا توصیه |
|---|---|
| دمای ایدهآل برای مرغ تخمگذار | ۱۹ تا ۲۲ درجهٔ سانتیگراد |
| شاخص دما–رطوبت (THI) – وضعیت راحت | کمتر از ۷۰ |
| تراکم توصیهشده | ۳ تا ۴ مرغ در هر متر مربع |
| فضای نشیمن (پَرج) برای هر مرغ | حدود ۲۵ سانتیمتر |
| عرض سالن برای تهویهٔ طبیعی | کمتر از ۸ متر |
| دمای خطرناک و کشنده | استرس شدید بالای ۴۰°C – مرگ در ۴۶°C+ |
| اثر دما و رطوبت بر بستر | رطوبت ۴۵→۷۵٪ موجب کلوخه شدن بستر و آمونیاک بالا |
| مقدار خوراک روزانه | ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم |
| مصرف آب روزانه | حدود ۲ برابر خوراک (تقریباً ۰٫۵ لیتر) |
چکلیست ۵ دقیقهای خرید
سن و بلوغ: مرغ تخمگذار گلپایگانی باید ۲۰–۲۴ هفته سن داشته باشد تا وارد دورهٔ تخمگذاری شده باشد. خروسها نیز در همین سن بالغ میشوند. اردک پکنی در ۸–۱۲ هفته آمادهٔ فروش است.
اصالت نژاد: مرغها باید از نژاد گلپایگانی اصیل یا میکس با لوهمن آلمان باشند. خروسها نیز گلپایگانی یا میکس. اردکهای پکنی استاندارد و بدون واکسن عرضه میشوند.
واکسیناسیون: برنامهٔ واکسیناسیون کامل شامل نیوکاسل، برونشیت، گامبورو و… تا روز فروش باید انجام شده باشد.
وضعیت ظاهری: پرها تمیز و براق، چشمها شفاف، شانه و کاکل سالم، پرنده چابک و بدون لنگش. منقار طبیعی و بدون تغییر شکل.
گواهی بهداشتی: مدارک واکسیناسیون و گواهی دامپزشکی را دریافت کنید.
شرایط حمل و نقل: فروشنده باید از خودروهای حمل ویژهٔ طیور با تهویه و کنترل دما استفاده کند. زنجیرهٔ طیوران صنعت سید حملونقل استاندارد را تضمین میکند.
پشتیبانی و مشاوره: برای راهنمایی تغذیه و مدیریت پرورش، با مهندس حسینی (با ۲۰ سال تجربه) تماس بگیرید.۰۹۱۱۱۱۶۱۱۶۷
